Aanbellen kan niet meer. Zwanenburgwal 40 is leeggeruimd. Precies 40 jaar heeft Auke er gewoond, een historisch pandje dat ooit gesloopt moest worden voor de bouw van een hotel van een Engelse belegger. Dat plan is afgeblazen, als zovele andere bouwplannen die vaak letterlijk doorkruist zijn door de bemoeienis van Auke. Zeker hij deed het nooit op zijn eentje, al dat actievoeren, al dat ploegen door stapels dossiers, kaartenbakken, computeruitdraaien. Een ijzeren geheugen en een methodische geest, die een vulpen op een blocnote aanstuurde, een torende stapel, over de jaren. Hij weigerde te typen en liet dat anderen doen, totdat het computertijdperk hem hierop inhaalde. Vele medestanders waren er bij al dat actieonderzoek, die ik hier – op papier – niet zal noemen, maar wel op de web-pagina's die ter herinnering aan mijn vriend Auke Bijlsma – blijvend – op het internet gezet wordt.

Één uitzondering dient gemaakt te worden voor iemand die in zijn rol van ambtelijke informant al die jaren altijd anoniem gebleven is: Karel Christiaanse. Destijds – begin 70 - een jonge medewerker van de Dienst Publieke Werken van de Stad Amsterdam. Hij wist dat de doorbraak door de Lastage, voor de aanleg van de metro, niet nodig was en dat die Oostlijn-Westlijn omgebogen kon worden tot een Oost-Noordlijn met een tracé door de Geldersekade, pal langs het Centraal Station naar 'Noord' (die Noord/Zuid verbinding was dan al meer dan een kwart eeuw een feit geweest!). Auke was één van diegenen die door Karel in vertrouwen genomen werd en dat leidde tot kamervragen en hoorzittingen, die er bijna toe geleid hebben dat dit 'alternatieve tracé' uitgevoerd werd. In zijn vrije tijd was Karel pianist en kon zich al zodanig 'wel' publiekelijk associëren met de Aktiegroep Nieuwmarkt.

Zo zie je in het tableau op de volgende pagina een foto van een koortje waarin Auke uit volle borst meezingt - begeleid door Karel - tijdens een buurtfeest in 1974: "loop de stembus voorbij en laat barsten die partij want zo'n rooie stip daar koop je toch niets voor, dat gepraat in de raad is gewichtigdoenerij, puur bedrog, ja dat hebben wij nu door." De tekst is van Henk Bakker, journalist en PvdA-lid die zijn lidmaatschap opzegde en de Aktiegroep De Lastige Amsterdammer hielp oprichten die zich keerde tegen grootschalige beton en asfalt verkeersoplossingen met autowegen en metro.

'Het kan verkeren' en zo werd mijn kompaan in de actiebeweging, Auke, gemeenteraadslid voor de PvdA in 1994 en uiteindelijk één van de langstzittenden. Sterker nog hij stemde onder –economisch gemotiveerd– voorbehoud vóór de aanleg van de – ooit door ons zo bestreden –andere metrolijn: de Noord-Zuidlijn. Dit ondanks een volksraadpleging in 1997 waarin tegen gestemd werd (destijds niet geldig verklaard omdat het minimum aantal deelnemers niet gehaald werd). Ζο worden vriendschappen op de proef gesteld. Wij bleven elkaar echter bezoeken. Wij bleven discussiëren, ondanks onze grondige meningsverschillen. In het tableau staat een fles wijn die Auke ooit meebracht voor een dineetje bij mij thuis met het opschrift "Hartelijk dank voor uw inzet en betrokkenheid bij de Noord-Zuidlijn." Een cadeautje van de aannemers en Burgermeester & Wethouders. Die fles heb ik nooit opengemaakt, maar in mijn boekenkast gezet met een knipsel eromheen geknoopt van april 2003: "Schatting maximaal risico NZ-lijn 250 mln". "Wedden dat het meer wordt", zei ik tegen Auke. Die weddenschap heb ik al jaren geleden gewonnen.

Auke leerde ik kennen als biologie student. Ecologie van dieren was zijn specialisatie en de methodiek die hij daar leerde, die van complexe samenhangen tussen een veelvoud aan elementen in een biotoop of leefgemeenschap, heeft hij zijn hele verdere leven ook toegepast op sociale actie, gemeenteraadswerk en het regelen van wetenschappelijk onderzoek van anderen (Auke was in de wetenschap vooral een organisator en geen onderzoeker en publicist). Wat begon als het tellen van gevangen torretjes in potjes in de duinen, zette zich voort in het tellen en determineren ook buiten het bereik van de biologie. Verdwijnende winkels en bedrijven in de Nieuwmarkbuurt, speculatieve leegstand van woningen, ontrafelen van projectontwikkelaars-samenzweringen, lucht- en lawaaiverontreiniging van auto's, windhindermodellen, bezonningsmetingen, rondvaarbotenwalmen, de meetbaarheid van al dat wat ons bestaan aantast was in goede handen bij Auke. En dat tellen, die tabellen en grafieken, waren niet doel in zichzelf, maar middel om bezwaren kenbaar te maken, plannen te stoppen of te wijzigen.

Vooral op het gebied van het wonen en het verdedigen van een gezonde sociale biotoop van mensen zie ik één lange consequente lijn van handelen bij Auke: van het blootleggen van woningonttrekking door hotel- en kantoorbouw-speculanten in 1972-73 tot een intern PvdA partijdocument uit het jaar 2009 met een magistraal overzicht van de inconsistenties van meer dan een halve eeuw partijpolitiek op het gebied van het wonen (samen met meester teller Hendrik Battjes). In dat tellen zit ook vaak Auke's strijdbaar sarcasme, zoals de slottabel van voornoemd rapport met de titel "De Omvang en inhoud van de PvdA verkiezings-programma's", gaande van 867 woorden in 1947 tot 36.148 woorden in 2006 met als topjaar 1994 met maar liefst 42.160 woorden. "Uitvoeriger maar waziger" is het commentaar van de rapportopstellers.

De bioloog Auke was ook onderzoeker van het lichaam Auke, daartoe gedwongen door kwaadaardige vormen van celdeling die nu bijna vier decennia terug zich begonnen te manifesteren: kanker - "keizer van alle ziektes." Met de groei van zijn ziektebeeld, groeide ook zijn kennis en werd hij een participerend patiënt, die deelnam aan het vaststellen van zijn eigen behandelplan. Pijn had hij. Pijn werd dus een studieonderwerp. De ingewikkelde samenhangen tussen behandeling, tijdelijke genezing en het weer terugkomen van zijn ziekte, wist hij tot op het laatst te ontrafelen. Daarmee enkele tientallen jaren intens geleefd bestaan veroverend. Doordouwen, drammerig als het moest. Zijn zin –na ampele overwegingen éénmaal gezet– doordrijvend, zo zal hij ons bijblijven.

Een vriendin van Auke vertelde mij een jeugdervaring van hem, hoe hij –die door een vergroeiing van zijn voeten moeizaam liep– vanuit het Friese dorpje vlak aan de Waddenzee over de dijk klom om te gaan zwemmen in de geulen tussen de zandbanken waar vaak een gevaarlijke sterke stroming stond. Hij was sterk en er niet bang voor, kwam altijd weer terug. Hij vond het heerlijk om zich met de stroom te laten afdrijven. Dan voelde hij zich pas vrij. Als achterblijver stel ik mij hem nu voor: drijvend op zijn rug omhoog kijkend naar de zilvermeeuwen in de schittering van het wad....

Tjebbe van Tijen 5 juni 2012